Dlaczego ochrona ptaków migrujących nie kończy się na granicy państwa?

45% gatunków ptaków migrujących na świecie wykazuje spadki liczebności. Co dziewiąty jest zagrożony wyginięciem – to dane z najnowszego raportu BirdLife International „State of the World’s Birds 2026: A focus on migratory species and their flyways”, pierwszej edycji cyklicznego opracowania, która poświęcona jest w całości ptakom migrującym i szlakom ich wędrówek.

Raport obejmuje 1843 gatunki migrujące na świecie. Spośród nich 45% wykazuje spadki liczebności, a 200 gatunków jest zagrożonych wyginięciem. Bardzo niekorzystna sytuacja dotyczy ptaków morskich i siewkowych oraz gatunków związanych z siedliskami morskimi, lasami i mokradłami przybrzeżnymi.

BirdLife diagnozuje główne przyczyny tych zmian:
– ekspansję i intensyfikację rolnictwa,
– zmianę klimatu,
– gatunki obce,
– polowania i odłów.

Ważnym wnioskiem płynącym z raportu jest jednak nie tylko skala spadków, ale sposób, w jaki należy patrzeć na migrację.

Szlak migracyjny – nazywany fachowo „flyway” – nie jest linią na mapie prowadzącą z miejsca lęgowego do zimowiska. To rozległa, połączona funkcjonalnie sieć siedlisk wykorzystywanych w kolejnych etapach cyklu życia: miejsc lęgowych, terenów odpoczynku i żerowania podczas wędrówki oraz obszarów pozalęgowych i zimowisk.

Mogą one znajdować się tysiące kilometrów od siebie, w różnych państwach, podlegać różnym systemom prawnym i różnym sposobom gospodarowania. Dla migrujących ptaków pozostają jednak elementami jednego systemu.

Przyjmując tę optykę, widzimy wyraźnie, że pogorszenie stanu jednego z kluczowych miejsc w tej mozaice może mieć konsekwencje dla populacji obserwowanych w zupełnie innej części świata. Ochrona samych lęgowisk nie wystarczy, jeśli w trakcie migracji znikają miejsca, w których ptaki mogą odpocząć i uzupełnić rezerwy energetyczne. I odwrotnie: ochrona miejsc przystankowych nie przyniesie oczekiwanego efektu, jeśli degradują się zimowiska.

Jako Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków podpisaliśmy 11 września Nairobi Flyways Declaration – Flyways for the Future. Deklaracja wzywa do prowadzenia ochrony w skali odpowiadającej rzeczywistemu (!) funkcjonowaniu szlaków migracyjnych. Będąc jej sygnatariuszami wskazujemy na potrzebę:
> lepszego rozpoznania znaczenia szlaków migracyjnych dla przyrody i ludzi,
> silniejszej współpracy między państwami i sektorami,
> przekładania zobowiązań międzynarodowych na konkretne działania krajowe,
> zapewnienia finansowania ochrony całych szlaków migracyjnych.

Do 24 września deklarację poparło ponad 125 organizacji i osób reprezentujących m.in. organizacje ochrony przyrody, środowisko naukowe, rządy, banki rozwoju, biznes oraz społeczności lokalne.

Dla OTOP-u podpisanie tej deklaracji jest częścią bliskiego nam podejścia, które od lat leży u podstaw ochrony ptaków migrujących: pracy ponad granicami państw, w sieciach partnerskich i w odniesieniu do całych systemów przyrodniczych, a nie wyłącznie pojedynczych miejsc. Nie ma ochrony gatunku bez ochrony siedliska – zwłaszcza, jeśli jest to cała mozaika siedlisk znajdujących się na szlaku migracji.

Co warto z tej deklaracji i raportu zabrać ze sobą?

Przede wszystkim – zmianę perspektywy dla zadawanego pytania. Gdy patrzymy na konkretne mokradło, wybrzeże, las czy obszar rolniczy wykorzystywany przez ptaki migrujące, warto pytać nie tylko o jego stan lokalnie, ale także o funkcję, jaką pełni w znacznie większej sieci miejsc, która rozciąga się nieraz przez kilka państw i kontynentów.

W przypadku migracji rezultat działania może być bardzo lokalny: odtworzone mokradło, zabezpieczone miejsce odpoczynku, poprawa warunków żerowania. Jego efekt bardzo często wykracza daleko poza granice tego jednego obszaru – wpływa na możliwość ukończenia migracji, przeżywalność ptaków i kondycję populacji korzystającej z całego szlaku.

To najważniejsza różnica między rezultatem a efektem: chronimy konkretne miejsce, ale znaczenie tej ochrony może ujawnić się tysiące kilometrów dalej.

Pełny raport „State of the World’s Birds 2026”:  https://sowb.birdlife.org/
Więcej o ochronie ptaków migrujących i działaniach OTOP-u przeczytacie tu: https://otop.org.pl/naszeprojekty/chronimy/ochrona-ptakow-migrujacych/

Źródła:

Materiał BirdLife o premierze raportu i Nairobi Flyways Declaration oraz opisem podejścia flyway-scale: https://www.birdlife.org/news/2026/09/11/birds-are-running-out-of-places-to-land-45-of-migratory-bird-species-now-in-decline/

Strona na temat Nairobi Flyways Declaration: https://www.birdlife.org/the-nairobi-flyways-declaration/

Karta publikacji BirdLife DataZone: https://datazone.birdlife.org/publications/state-of-the-worlds-birds-2026