Wyjazdy studyjne jako element procesu przygotowania do decyzji o parku narodowym

W marcu i kwietniu 2026 r. przedstawiciele samorządów z czterech gmin – Hańsk, Włodawa, Wola Uhruska i Wyryki – oraz miasta Włodawa wzięli udział w dwóch wyjazdach studyjnych do parków narodowych: Biebrzańskiego i Roztoczańskiego. Łącznie uczestniczyły w nich 32 osoby: radni oraz pracownicy urzędów.

Struktura udziału była zróżnicowana:
– 14 osób uczestniczyło w obu wyjazdach,
– 13 osób tylko w wizycie do Biebrzańskiego Parku Narodowego,
– 5 osób tylko w wyjeździe do Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Najliczniej reprezentowana była gmina Wyryki (13 osób), następnie Wola Uhruska (7), Hańsk (7), gmina Włodawa (4) oraz miasto Włodawa (1).

Wyjazdy zostały zorganizowane jako element działań informacyjnych i analitycznych związanych z koncepcją utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego.

Dwa modele funkcjonowania parków narodowych – dwa punkty odniesienia

Obie wizyty miały za zadanie pokazać park narodowy jako instytucję funkcjonującą w konkretnym kontekście przyrodniczym, społecznym i gospodarczym jako część lokalnego systemu współpracującego z gminami, przedsiębiorcami i mieszkańcami, a nie jako odrębną, izolowaną strukturę.

W Biebrzańskim Parku Narodowym (24–25 marca 2026 r., 25 uczestników) nacisk położony był na:
– zarządzanie dużym obszarem mokradłowym i gospodarkę wodną,
– działania renaturyzacyjne (m.in. węzeł wodny Modzelówka i odtwarzanie stosunków wodnych),
– praktyczne aspekty ochrony czynnej i zarządzania biomasą,
– współpracę z samorządami, OSP, organizacjami społecznymi i biznesem lokalnym,
– powiązania ochrony przyrody z rozwojem usług turystycznych i inwestycjami publicznymi.

W Roztoczańskim Parku Narodowym (9 kwietnia 2026 r.) punkt ciężkości był inny:
– organizacja udostępniania parku dla turystyki i zarządzanie ruchem odwiedzających,
– edukacja przyrodnicza i infrastruktura edukacyjna (Ośrodek Edukacyjno-Muzealny),
– relacje z samorządami i ich udział w funkcjonowaniu parku,
– praktyka gospodarowania zasobami, w tym pozyskiwania drewna w ramach działań ochronnych,
– funkcjonowanie parku jako elementu lokalnej gospodarki i życia społecznego.

Oba przypadki pokazały, że park narodowy nie jest jednym, uniwersalnym modelem – lecz rozwiązaniem, które przyjmuje różne formy w zależności od uwarunkowań miejsca.

Wiedza operacyjna zamiast założeń

Założeniem obu wyjazdów było danie uczestnikom i uczestniczkom możliwości bezpośredniego kontaktu z praktyką funkcjonowania parków narodowych.

Radne i radni oraz urzędnicy rozmawiali z:
– dyrekcjami parków i ich pracownikami,
– przedstawicielami samorządów współpracujących z parkami,
– lokalnymi przedsiębiorcami (turystyka, usługi, rolnictwo),
– organizacjami społecznymi i mieszkańcami.

Zakres poruszanych tematów obejmował m.in.:
– wpływ parku na lokalną gospodarkę i rynek pracy,
– zasady współpracy z gminami i mieszkańcami,
– organizację ochrony czynnej i udostępniania terenu,
– funkcjonowanie usług turystycznych,
– relacje między ochroną przyrody a działalnością gospodarczą.

W obu parkach padło wiele pytań i doszło do konfrontowania własnych obaw oraz wyobrażeń z konkretnym doświadczeniem innych regionów.

Efekty na poziomie lokalnym

Wyjazdy studyjne przyniosły kilka wymiernych efektów:

1. Uczestnicy uzyskali konkretne informacje o tym, jak funkcjonują parki narodowe w praktyce – na poziomie organizacyjnym, społecznym i gospodarczym.
2. Bezpośredni kontakt z przedstawicielami parków oraz samorządów pozwolił lepiej zrozumieć mechanizmy współpracy i długofalowego funkcjonowania tych instytucji.
3. Wyjazdy nie zamknęły dyskusji, ale uporządkowały ją – przeniosły ją z poziomu ogólnych obaw na poziom konkretnych zagadnień wymagających dalszego omówienia.
4. Wspólny udział przedstawicieli różnych gmin stworzył przestrzeń do rozmowy ponad podziałami administracyjnymi i do dalszej pracy na poziomie lokalnym.

Element szerszego procesu

Wyjazdy studyjne są jednym z etapów szerszego procesu informacyjnego i dialogowego prowadzonego przez OTOP.

Ich rolą jest:
– dostarczenie wiedzy o istniejących rozwiązaniach,
– umożliwienie bezpośredniego kontaktu z praktyką,
– stworzenie podstaw do dalszych rozmów na poziomie lokalnym.

Uzupełnieniem wizyt były materiały przekazane uczestnikom:
– poradnik prawny,
– wstępny raport socjoekonomiczny,
– ulotka informacyjna dotycząca koncepcji Sobiborskiego Parku Narodowego,
– mapa proponowanego obszaru.

Całość wpisuje się w proces, którego celem jest podejmowanie decyzji w oparciu o wiedzę, doświadczenie i rozpoznanie lokalnych uwarunkowań – a nie wyłącznie na podstawie wyobrażeń czy uproszczonych przekazów.

W tym sensie wyjazdy studyjne stanowią punkt przejścia: od ogólnych narracji o parkach narodowych do rozmowy osadzonej w konkretach. Wszystkim uczestnikom za udział serdecznie dziękujemy!

PODSTRONA PROJEKTU

OTOP pozyskało zewnętrzne finansowanie od amerykańskiej fundacji charytatywnej na rzecz działań związanych z wyznaczaniem obszarów chronionych. Projekt wspierany przez RSPB, partnera BirdLife International w Wielkiej Brytanii.

OTOP has secured external funding from a US charity to progress protected area designations. Project supported by the RSPB, the BirdLife International Partner in the UK.