Kulik, wodniczka i ptaki mokradeł – 91. Wszechnica Biebrzańska

Ochrona ptaków mokradeł była tematem 91. Wszechnicy Biebrzańskiej: 10 października w Osowcu-Twierdzy odbył się dzień wykładowy, a 11 października – terenowy, z okazji Europejskich Dni Ptaków.

Wszechnica Biebrzańska to cykl spotkań dla miłośników bagien, który od szeregu lat prowadzi Biebrzański Park Narodowy (BbPN). Zwykle składa się z dnia wykładowego i terenowego. Tegoroczna edycja wpisała się w ogłoszony przez park Rok Ochrony Zasobów Wodnych – bo od wody zależy los ptaków mokradeł.

Sobota: od kulika po wodniczkę

Spotkanie miało miejsce w Centrum Edukacji i Zarządzania BbPN. Pierwszy wykład, „Kulik WIELKI zagrożony. Jak chronimy symbol podmokłych łąk?”, wygłosiła Agnieszka Grajewska z BbPN, koordynatorka projektu LIFE23-NAT-PL-LIFEkulikPL. To dobry przykład, że ochrona się opłaca: przed wejściem Polski do UE gniazdowało u nas 650–700 par kulika, w 2018 r. już tylko ok. 160, a od 2019 r. spadek został zatrzymany – dziś to co najmniej 200 par. Projekt trwa od września 2024 do końca 2029 r., a budżet wynosi ok. 6,4 mln euro (75% z Funduszu LIFE). Konsorcjum – Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (PTOP) jako lider, Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, BbPN oraz RDOŚ w Warszawie i Poznaniu – obejmuje 14 ostoi, w których gnieździ się ponad 75% krajowej populacji. Co roku zabezpieczanych ma być co najmniej 80 gniazd: ogrodzeniami elektrycznymi, a także przez inkubację jaj i odchów w wolierach. Celem jest ponad 0,5 podlota na parę lęgową, czyli poziom pozwalający utrzymać stabilną populację.

Edyta Kapowicz (PTOP) mówiła o ochronie ptaków siewkowych w społecznych rezerwatach Towarzystwa. W praktyce to wykup gruntów, ogrodzenia chroniące gniazda przed lisami i jenotami, wypas oraz nakierowane na ochronę siedlisk koszenie łąk.

Jarosław Krogulec z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków (OTOP) przedstawił wodniczkę jako gatunek parasolowy ochrony mokradeł. Polska to miejsce występowania ok. 25% światowej populacji tego najrzadszego europejskiego ptaka śpiewającego, a Bagno Ławki w dolinie Biebrzy skupia znaczną część populacji krajowej. Przez ostatnie dwie dekady zajmując się ochroną wodniczki, chroniliśmy całe torfowiska niskie i ich bogactwo roślin i zwierząt – przez utrzymanie wysokiego poziomu wody i zapobieganie przyspieszonej sukcesji zarośli poprzez koszenie bagien.

fot. Biebrzański Park Narodowy

Niestety w ostatnich latach zmiany klimatyczne spowodowały w Polsce, w tym także i w Dolinie Biebrzy długotrwałą suszę. Ponadto intensyfikacja rolnictwa w tym rejonie powoduje duży pobór wód podziemnych oraz wczesne wielkoskalowe koszenia za pomocą ciężkiego sprzętu. Te czynniki spowodowały ostatnio mocny spadek liczebności  wodniczki. Według badań kierowanych w OTOP przez Krzysztofa Stasiaka szacunkowa liczebność tego gatunku w 2024 r. wynosiła w Dolinie Biebrzy 2410 śpiewających samców. Tymczasem w 2025 udało się zarejestrować ich jedynie ok. 1250. W bieżącym roku sytuacja jest nieco lepsza jednakże w dalszym ciągu populacja wodniczki na Biebrzy jest o prawie połowę niższa niż dwa lata temu!

Na zakończenie odbyła się promocja książki „Ptaki doliny Biebrzy” – z udziałem autora Tomasza Kłosowskiego i wydawcy Piotra Brysacza z Wydawnictwa Paśny Buriat. Wstęp na wszystkie wykłady był wolny.

Niedziela: ptaki w terenie

Dzień terenowy to ok. 6-kilometrowa piesza wycieczka pod okiem ornitologa, do wyboru w okolicach Dawidowizny (gmina Goniądz) albo ścieżką edukacyjną „Biały Grąd” (gmina Radziłów).

Relacja z Wszechnicy w Polskim Radiu Białystok [KLIK]

Co dalej

Wszechnicę sfinansował NFOŚiGW w ramach programu „Biebrza – Mokradła – Klimat – Życie”. Następne, 92. spotkanie zaplanowano na 7 listopada 2026 r. Biebrzański Park Narodowy – największy w Polsce – zaprasza.