Dialogi publiczne. Co mieszkańcy mówią o przyszłości Lasów Sobiborskich?
Jak dziś mówić o ochronie przyrody?
28 maja 2026
Co usłyszeliśmy podczas dialogów publicznych wokół przyszłości Lasów Sobiborskich?
W kwietniu i maju 2026 roku w czterech gminach Polesia Zachodniego odbył się cykl dialogów publicznych dotyczących przyszłości Lasów Sobiborskich oraz propozycji utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego. Dialogi odbyły się w gminach Wola Uhruska, Hańsk, Włodawa i Wyryki. Łącznie uczestniczyło w nich ponad 200 osób: mieszkańcy, samorządowcy, leśnicy, rolnicy, przedsiębiorcy, myśliwi, osoby związane z turystyką, organizacje społeczne i przyrodnicy.
WAŻNE: To nie były debaty eksperckie ani spotkania promujące powstanie parku. Ich celem było stworzenie przestrzeni do spokojnej rozmowy o przyszłości regionu oraz usłyszenie różnych perspektyw – zwłaszcza krytycznych i pełnych obaw.
Dialog Publiczny w Woli Uhruskiej, 14.04.2026, fot. Magdalena Gościniak / OTOP
Czym są dialogi publiczne?
Dialog publiczny to forma moderowanego spotkania, której celem nie jest przekonanie uczestników do jednej wizji, ale lepsze zrozumienie społecznych emocji, potrzeb, obaw i oczekiwań związanych z ważnym społecznie tematem.
W przypadku Lasów Sobiborskich punktem wyjścia była świadomość, że kwestia parku narodowego budzi w mieszkańcach silne emocje. Organizując spotkania wiedzieliśmy, że przyjdą na nie osoby najbardziej zaangażowane – często bardzo krytyczne wobec proponowanych zmian. To naturalne w procesach dotyczących miejsca życia, pracy i lokalnej tożsamości.
Celem dialogów nie było „badanie poparcia” dla parku narodowego ani budowanie presji społecznej. Chodziło o:
– zrozumienie, jakie doświadczenia i emocje stoją za różnymi stanowiskami,
– poznanie lokalnych obaw i oczekiwań,
– stworzenie przestrzeni do wysłuchania osób o bardzo różnych poglądach,
– zebranie wiedzy, która może być istotna dla dalszych rozmów o przyszłości regionu.
Spotkania prowadziły niezależne facylitatorki z Fundacji Nowej Wspólnoty, które nie są związane z OTOP-em. Ich rolą było dbanie o przebieg rozmowy, równowagę głosów i bezpieczeństwo uczestników. Czasem się to udawało, a czasem emocje uczestników były tak mocne, że scenariusz spotkania ulegał zmianie.
O czym mówili mieszkańcy?
Choć punktem wyjścia była propozycja utworzenia Sobiborskiego Parku Narodowego, rozmowy bardzo szybko wychodziły poza sam temat ochrony przyrody. Mieszkańcy mówili przede wszystkim o codziennym życiu: pracy, wodzie i suszy, starzeniu się regionu, braku inwestycji i odpływie młodych ludzi, o relacji z lasem, który dla wielu osób jest częścią codzienności, źródłem utrzymania, miejscem odpoczynku i elementem lokalnej tożsamości.
Wielokrotnie wybrzmiewały również pytania dotyczące poczucia wpływu na decyzje dotyczące regionu. Uczestnicy podkreślali, że chcą być traktowani poważnie i mieć realny udział w rozmowie o przyszłości miejsca, w którym żyją.
Dialog Publiczny w Hańsku, 29.04.2026, fot. Anna Treit / OTOP
Co łączyło uczestników?
Mimo dużych różnic dotyczących idei parku narodowego, w dialogach pojawiało się kilka wspólnych tematów.
- Silna więź z lasem i krajobrazem regionu 🤝
Las był opisywany jednocześnie jako miejsce pracy, codziennego życia, rodzinnych wspomnień i kontaktu z przyrodą. W wielu wypowiedziach pojawiały się grzybobranie, spacery, obserwacja ptaków, polowania czy zwykła obecność w lesie jako element lokalnej codzienności.
- Troska o wodę i skutki suszy 🤝
To jeden z najmocniej wybrzmiewających tematów we wszystkich gminach. Uczestnicy – niezależnie od poglądów na park narodowy – wielokrotnie zwracali uwagę na znaczenie mokradeł, torfowisk i retencji wody. Pojawiały się głosy mówiące o tym, że przyszłość regionu będzie zależała od zdolności zatrzymywania wody i ochrony krajobrazów bagiennych.
- Potrzeba rozmowy i wysłuchania różnych perspektyw 🤝
Nawet osoby bardzo krytyczne wobec idei parku podkreślały, że ważne jest stworzenie przestrzeni do spokojnej rozmowy i wyjaśniania wątpliwości. W wielu wypowiedziach pojawiało się przekonanie, że decyzje dotyczące przyszłości regionu nie powinny być podejmowane bez mieszkańców.
Co budziło największe obawy?
Najczęściej pojawiały się pytania dotyczące:
- przyszłości miejsc pracy związanych z gospodarką leśną (istnienia bądź likwidacji Nadleśnictwa Sobibór)
- funkcjonowania Zakładów Usług Leśnych,
- możliwości korzystania z lasu,
- zbioru grzybów i jagód,
- łowiectwa i rybactwa,
- ograniczeń związanych z funkcjonowaniem parku narodowego,
- oraz wpływu potencjalnych zmian na codzienne życie mieszkańców.
W części wypowiedzi wybrzmiewał również brak zaufania do instytucji publicznych oraz obawa, że koszty zmian poniosą przede wszystkim lokalne społeczności.
WAŻNE:
W trakcie dialogów wielokrotnie pojawiały się konkretne uwagi dotyczące granic proponowanego parku narodowego, dostępności lasu oraz przyszłości miejsc i aktywności ważnych dla mieszkańców regionu – m.in. Nadleśnictwa Sobibór, obszarów wykorzystywanych łowiecko czy terenów związanych z codziennym korzystaniem z lasu.
Uwagi te są obecnie analizowane. Trwają również prace nad możliwymi zmianami przebiegu granic proponowanego Sobiborskiego Parku Narodowego oraz nad takimi rozwiązaniami, które pozwoliłyby lepiej uwzględnić lokalne uwarunkowania społeczne i gospodarcze.
Jednym z celów tego procesu jest poszukiwanie modelu ochrony przyrody, który będzie możliwie najlepiej łączył ochronę najcenniejszych ekosystemów z codziennym funkcjonowaniem lokalnych społeczności.
Dialog Publiczny we Włodawie (Orchówku), 10.05.2026, fot. Magdalena Gościniak / OTOP
Park narodowy jako pytanie o przyszłość regionu
Rozmowy pokazały, że temat Sobiborskiego Parku Narodowego jest dla mieszkańców znacznie szerszy niż sama forma ochrony przyrody. Uruchomił on bowiem żywą rozmowę o tym:
– jak ma wyglądać rozwój regionu,
– kto podejmuje decyzje,
– jakie miejsce ma tu przyroda,
– jak chronić wodę i krajobraz,
oraz czy możliwe jest połączenie ochrony przyrody z bezpieczeństwem społecznym i ekonomicznym mieszkańców.
Jednym z najważniejszych wniosków z dialogów jest potrzeba dalszej, długofalowej rozmowy i współpracy.
Podsumowania poszczególnych dialogów
Pełne podsumowania spotkań w poszczególnych gminach dostępne są poniżej:
DZIĘKUJEMY WSZYSTKIM, KTÓRZY WZIĘLI UDZIAŁ W DIALOGACH PUBLICZNYCH 🙏 🙏
Dialog Publiczny w Wyrykach, 11.05.2026, fot. Magdalena Gościniak / OTOP
Wcześniejsze aktualności:
OTOP pozyskało zewnętrzne finansowanie od amerykańskiej fundacji charytatywnej na rzecz działań związanych z wyznaczaniem obszarów chronionych. Projekt wspierany przez RSPB, partnera BirdLife International w Wielkiej Brytanii.
OTOP has secured external funding from a US charity to progress protected area designations. Project supported by the RSPB, the BirdLife International Partner in the UK.
