Nowa propozycja granic Sobiborskiego Parku Narodowego trafia do samorządów

Przekazujemy samorządom zaktualizowaną propozycję granic Sobiborskiego Parku Narodowego. To nowy, znacznie mniejszy wariant koncepcji, przygotowany po dotychczasowych rozmowach z mieszkańcami, przedstawicielami samorządów oraz innymi osobami i instytucjami związanymi z Lasami Sobiborskimi.

Najważniejsza zmiana dotyczy przebiegu granic parku i jego otuliny. Propozycja przygotowana przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Towarzystwo dla Natury i Człowieka oraz Grupę Badawczą Sobibór obejmuje 7 347,6 ha, czyli 14,9% powierzchni Lasów Sobiborskich. Wokół parku przewidziano otulinę zajmującą 3 698,6 ha. Proponowany park został ograniczony do 7 347,6 ha – z ok. 19 tys. ha w wariancie przedstawionym w marcu 2026 r. oraz z ok. 29 tys. ha w pierwszej koncepcji projektu.

Zmiana granic jest wynikiem dostosowania propozycji do wniosków płynących z dotychczasowej debaty społecznej. Nowy wariant koncentruje się na obszarach o szczególnym znaczeniu przyrodniczym, a jednocześnie w możliwie największym stopniu ogranicza wpływ przyszłego parku na codzienne korzystanie z lasu, funkcjonowanie miejscowości, gospodarkę leśną i lokalne miejsca pracy.

Dlaczego zmieniono propozycję granic?

Podczas spotkań i dialogów publicznych wielokrotnie powracały pytania o to, jak park narodowy wpłynie na życie mieszkańców i ich codzienne nawyki: zbiór grzybów i jagód, poruszanie się po znanych trasach, korzystanie z lasu, a także jakie znaczenie będzie miało dla miejsc pracy, funkcjonowania Nadleśnictwa Sobibór i firm związanych z gospodarką leśną.

Lasy Sobiborskie są dla mieszkańców nie tylko obszarem cennym przyrodniczo. Przede wszystkim to przestrzeń ich codziennego życia, pracy, odpoczynku, rodzinnych wspomnień i lokalnej tożsamości. Dlatego nowa propozycja została przygotowana tak, aby wyraźniej oddzielić obszary najważniejsze dla ochrony przyrody od terenów najczęściej wykorzystywanych przez mieszkańców.

Poza granicami projektowanego parku pozostają w większości tereny bezpośrednio otaczające miejscowości oraz popularne miejsca zbioru runa leśnego. Poza parkiem pozostawiono także najpopularniejsze rejony grzybowe i jagodowe w okolicach Zbereża, Żłobka, Sobiboru, Dubeczna i Żdżarki. Granice zostały poprowadzone tak, aby nie obejmować terenów zamieszkałych, budowlanych, prywatnych lasów ani gruntów ornych. Żadna miejscowość nie znalazłaby się w enklawie otoczonej przez park.

Jednym z celów zmiany było także zachowanie Nadleśnictwa Sobibór jako ważnej instytucji lokalnej: pracodawcy, partnera samorządów i elementu społeczno-gospodarczej struktury regionu. Nowy wariant ogranicza skalę oddziaływania na gospodarkę leśną i zmniejsza potencjalne ryzyka dla zakładów usług leśnych, transportu, tartaków i lokalnych firm bazujących na drewnie.

Granice projektowanego parku zostały również odsunięte od granicy państwowej, aby nie nakładać dodatkowych komplikacji na obszar, który już dziś funkcjonuje w szczególnych warunkach bezpieczeństwa i jest terenem aktywności Straży Granicznej.

Co obejmuje nowa propozycja?

Aktualny wariant koncentruje się na najcenniejszych przyrodniczo fragmentach wschodniej części Lasów Sobiborskich oraz kilku enklawach obejmujących szczególnie ważne siedliska, m.in. rezerwat Jezioro Orchowe, dolinę Włodawki, Torfowisko Dubeczyńskie i Bagno Łaskie.

W granicach propozycji znalazły się najważniejsze obszary bagienne, torfowiskowe, jeziorne i leśne, a także stanowiska szczególnie cennych gatunków. Lasy Sobiborskie są jednym z najważniejszych obszarów mokradłowo-leśnych polskiego Polesia. Stwierdzono tu 18 typów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, 150 cennych gatunków roślin naczyniowych oraz 106 szczególnie cennych gatunków zwierząt. To ostoja m.in. żółwia błotnego, strzebli błotnej, aldrowandy pęcherzykowatej, wodniczki, gadożera, bociana czarnego i puszczyka mszarnego.

Jak wygląda podział powierzchni między gminami?

Największa część aktualnej propozycji znajduje się w gminie Włodawa, następnie w gminie Wola Uhruska i gminie Hańsk. W gminie Wyryki proponowany obszar jest niewielki, a udział gminy miejskiej Włodawa ma charakter symboliczny.

Co oznacza otulina?

Wokół projektowanego parku zaproponowano otulinę o powierzchni 3 698,6 ha. Otulina nie jest parkiem narodowym i nie oznacza objęcia terenów takim samym reżimem ochronnym jak obszar parku.

Dla mieszkańców i samorządów ważne jest to, że tereny znajdujące się poza proponowanymi granicami parku nie byłyby objęte reżimem ochronnym parku narodowego. W otulinie las pozostawałby dostępny na dotychczasowych zasadach. W przypadku gruntów prywatnych i gminnych samo wyznaczenie otuliny nie oznaczałoby zmian w sposobie korzystania z tych terenów. Dla Lasów Państwowych otulina oznaczałaby przede wszystkim konieczność uzgadniania planów urządzenia lasu z przyszłą dyrekcją parku.

Lasy Sobiborskie / myszołów, fot. Mieczysław Kozioł

Subwencja ekologiczna dla samorządów

Utworzenie parku narodowego wiąże się z określonymi skutkami finansowymi dla samorządów. Od 2025 r. w Polsce funkcjonuje mechanizm tzw. subwencji ekologicznej, czyli dodatkowych środków dla samorządów z tytułu potrzeb ekologicznych. Najwyższe znaczenie finansowe w tym mechanizmie mają parki narodowe.

Poniższe zestawienie pokazuje symulację dodatkowych wpływów dla samorządów w wariancie aktualnej propozycji. Dane odnoszą się do symulacji dla utworzenia parku narodowego w 2026 r., przy założeniu stawki podatku leśnego na poziomie roku 2025. Wartości pokazano dla roku 2028 i kolejnych lat, kiedy widoczny byłby pełny efekt naliczania subwencji. W tabeli podano zakres od stawek minimalnych do maksymalnych.

W przypadku wcześniejszego wariantu obejmującego ok. 19 tys. ha symulowane wpływy byłyby wyższe, ponieważ zależą m.in. od powierzchni parku w danej jednostce samorządu. Niemniej wariant ten oznaczałby znacznie większy zakres zmiany przestrzennej.