Ptaki krajobrazu rolniczego znikają. Nowy raport BirdLife Europe o przyszłości łąk i pastwisk w Europie

Europejski krajobraz rolniczy zmienia się bardzo szybko – wraz z nim znikają gatunki, które przez dekady były jego wyróżnikiem i stałym elementem: czajki, kuliki wielkie, skowronki czy wiele innych ptaków terenów otwartych.

Nowy raport BirdLife Europe „Toward a Nature-Friendly Livestock System in Europe” spogląda na ten problem szerzej. Oprócz struktury krajobrazu rolniczego analizuje samą produkcję żywności, sposób użytkowania ziemi, jakość wód i przyszłość terenów wiejskich.

Ten ważny głos na międzynarodowej arenie pada w ważnym w momencie. Właśnie teraz Europa przygotowuje nową strategię dotyczącą sektora hodowlanego, a debata o rolnictwie coraz częściej dotyczy nie tylko wydajności produkcji, ale i granic presji na środowisko.

👉 pobierz raport 👈

Krajobraz rolniczy jest siedliskiem

Jednym z najważniejszych wątków raportu pozostaje rola trwałych użytków zielonych (łąk i pastwisk) w ochronie przyrody. Autorzy przypominają, że wiele gatunków ptaków związanych z krajobrazem rolniczym potrzebuje mozaikowych, otwartych terenów utrzymywanych przez umiarkowany wypas.

Tymczasem półnaturalne łąki i pastwiska należą do najbardziej zagrożonych ekosystemów Europy. Część z nich znika wskutek intensyfikacji produkcji rolnej, część – przeciwnie – w wyniku porzucania tradycyjnego rolnictwa (w efekcie stopniowo zarastają).

Raport pokazuje coś, co w publicznej debacie często ginie: nie każda hodowla działa w ten sam sposób na środowisko i nie każdy wypas jest problemem dla przyrody. W wielu miejscach Europy obecność ekstensywnego użytkowania pozostaje wręcz warunkiem utrzymania cennych siedlisk i związanych z nimi gatunków.

Nie ma jednej „hodowli”

Autorzy raportu mocno rozróżniają przemysłowe systemy intensywne od ekstensywnego wypasu opartego na trwałych użytkach zielonych i półnaturalnych pastwiskach. To rozróżnienie ma znaczenie dla dobrostanu zwierząt, emisji, jakości krajobrazu i różnorodności biologicznej.

Współczesna intensywna produkcja zwierzęca pozostaje jednym z głównych źródeł presji środowiskowej związanej z rolnictwem. Raport przypomina, że sektor hodowlany odpowiada m.in. za większość emisji amoniaku z rolnictwa w UE, znaczną część zanieczyszczeń azotowych wód oraz ponad połowę emisji metanu pochodzącego z rolnictwa.

Europa doświadcza dwóch przeciwstawnych procesów

Raport dobrze pokazuje napięcie obecne w europejskim krajobrazie rolniczym.

Z jednej strony część regionów zmaga się z bardzo wysoką koncentracją produkcji zwierzęcej i wynikającą z niej presją na środowisko – przede wszystkim nadmiarem azotu, zanieczyszczeniem wód czy uproszczeniem krajobrazu. Problem ten szczególnie silnie widoczny jest w północno-zachodniej Europie.

Z drugiej strony wiele obszarów wiejskich doświadcza procesu odwrotnego: zaniku tradycyjnego wypasu i stopniowego odchodzenia od użytkowania łąk oraz pastwisk. To z kolei prowadzi do utraty otwartych siedlisk i związanej z nimi różnorodności siedlisk przyrodniczych i gatunków.

W tym sensie raport nie opowiada historii o prostym „ograniczaniu hodowli”, ale raczej o potrzebie ponownego zrównoważenia relacji między produkcją rolną a możliwościami środowiska.

Rolnictwo to również woda, gleby i klimat

Raport podkreśla, że rozmowa o przyszłości hodowli jest jednocześnie rozmową o 🤞 jakości wód, 🤞 stanie gleb
i 🤞 odporności krajobrazu na kryzys klimatyczny.

Jednocześnie podkreślają, że odpowiednio prowadzony wypas może wspierać utrzymanie trwałych użytków zielonych, retencję wody i zachowanie mozaikowego krajobrazu rolniczego.

To spojrzenie jest szczególnie ważne dziś, gdy coraz wyraźniej widać, że kryzysy przyrodniczy, wodny i klimatyczny nie są oddzielnymi problemami, ale elementami tego samego procesu.

Transformacja będzie dotyczyła także społeczności wiejskich

Zmiany nie mogą odbywać się kosztem rolników i społeczności wiejskich. Dlatego obok kwestii środowiskowych w raporcie pojawia się mocny wątek sprawiedliwej transformacji sektora.

Wśród rekomendacji znalazły się m.in.:
– większe wsparcie dla ekstensywnego wypasu,
– rozwój działań rolno-środowiskowych,
– lepsze ukierunkowanie instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej,
– wsparcie dla gospodarstw funkcjonujących na obszarach o wysokiej wartości przyrodniczej,
– rozwijanie alternatywnych źródeł dochodu na terenach wiejskich.

Raport „Toward a Nature-Friendly Livestock System in Europe” dostępny jest tutaj: https://www.birdlife.org/wp-content/uploads/2026/04/BirdLife-Europe_-Toward-a-nature-friendly-livestock-system-in-Europe-April-2026.pdf

Wcześniejszy raport BirdLife Europe na temat mokradeł i torfowisk: https://otop.org.pl/2025/05/14/miedzynarodowy-raport-na-temat-mokradel-i-torfowisk/