Krajowy Plan Odbudowy Zasobów Przyrodniczych. Koalicja Rolnictwo dla Przyrody przekazała uwagi do projektu

Trwają prace nad polskim Krajowym Planem Odbudowy ZASOBÓW PRZYRODNICZYCH– dokumentem przygotowywanym w związku z unijnym rozporządzeniem Nature Restoration Regulation (rozporządzenie NRR), czyli rozporządzeniem dotyczącym ochrony i odbudowy cennych siedlisk przyrodniczych (w tym torfowisk), populacji zagrożonych gatunków roślin i zwierząt. Koordynowana przez OTOP Koalicja Rolnictwo dla Przyrody przekazała uwagi do roboczej wersji dokumentu dotyczącego ekosystemów rolniczych. Zrzeszone w koalicji organizacje doceniły otwartość administracji rządowej na dialog i kierunek proponowanych działań, jednocześnie wskazały jednak obszary wymagające większej precyzji, spójności i wysiłków przy wdrażaniu.

W sierpniu 2024 roku weszło w życie unijne rozporządzenie Nature Restoration Regulation (rozporządzenie NRR) — pierwszy w historii akt prawny UE zobowiązujący państwa członkowskie nie tylko do ochrony przyrody, ale także do odbudowy zdegradowanych ekosystemów. Obecnie wszystkie kraje Unii Europejskiej przygotowują krajowe plany odbudowy zasobów przyrodniczych, które mają pokazać, w jaki sposób cele rozporządzenia będą realizowane w praktyce.

W Polsce odbyły się m.in. prekonsultacje części planu dotyczącej odbudowy ekosystemów rolniczych. Swoje uwagi do dokumentu przekazała Koalicja Rolnictwo dla Przyrody, skupiająca organizacje zajmujące się ochroną przyrody i zrównoważonym rolnictwem.

W przesłanym stanowisku [LINK DO PDF] organizacje podkreślają, że KPOZP zawiera wiele potrzebnych kierunków działań i właściwie identyfikuje najważniejsze problemy środowiskowe krajobrazu rolniczego. Pozytywnie oceniono m.in. uwzględnienie działań edukacyjnych i informacyjnych oraz szeroki katalog proponowanych środków odbudowy.

Jednocześnie Koalicja zwraca uwagę, że wiele zapisów wymaga doprecyzowania, uzupełnienia danych oraz wskazania konkretnych rozwiązań wdrożeniowych.

Torfowiska i retencja: kluczowy element bezpieczeństwa wodnego i przyszłości rolnictwa

Najwięcej uwag dotyczy kwestii odbudowy gleb organicznych i ponownego nawadniania osuszonych torfowisk użytkowanych rolniczo.

Zdaniem Koalicji zaproponowana w projekcie skala działań jest zbyt mała, co nie zostało  wystarczająco uzasadnione analizami. Organizacje zwracają uwagę, że dokument przyjmuje niższą, nieprawidłową powierzchnię referencyjną osuszonych torfowisk, co automatycznie obniża cele dotyczące ich odbudowy i ponownego nawodnienia.

W stanowisku podkreślono, że retencja krajobrazowa i odbudowa uwodnienia gleb organicznych nie są działaniami sprzecznymi z interesem rolnictwa. Przeciwnie — zgodnie z aktualną wiedzą naukową są jednym z kluczowych narzędzi adaptacji do zmian klimatu, ograniczania skutków suszy i stabilizacji produkcji rolnej.

Koalicja zwraca także uwagę na potrzebę spójnego przedstawiania roli retencji w całym dokumencie. W części zapisów korzyści wynikające z zatrzymywania wody w krajobrazie są bowiem wyraźnie podkreślane, podczas gdy w innych ponowne nawodnienia przedstawiane są niemal wyłącznie jako istotne zagrożenie dla produkcji rolnej.

Organizacje zwracają uwagę na fakt, że działania związane z odbudową zdegradowanych torfowisk będą miały charakter dobrowolny i będą wdrażane jedynie przez gospodarstwa zainteresowane takim kierunkiem gospodarowania.

Potrzebne bardziej konkretne informacje i dane

Wśród najważniejszych uwag znalazł się także brak oszacowania powierzchni, które mają zostać objęte poszczególnymi środkami odbudowy, oraz brak informacji dotyczących potrzeb finansowych związanych z ich wdrażaniem.

Zdaniem Koalicji dane te są kluczowe dla oceny rzeczywistej skali i oczekiwanych efektów planu odbudowy, a także dla przyszłego planowania finansowania działań ze środków krajowych i europejskich.

Organizacje zwracają uwagę, że opisy wielu środków odbudowy pozostają bardzo ogólne i nie wskazują jasno:
– jakie rozwiązania będą wdrażane,
– które działania już funkcjonują,
– a które dopiero są planowane.

W stanowisku podkreślono potrzebę większego powiązania celów środowiskowych z konkretnymi instrumentami wsparcia dla rolników.

Odbudowa przyrody jako element stabilności krajobrazu rolniczego

W konsultowanym dokumencie dużo uwagi poświęcono elementom krajobrazu o wysokiej różnorodności biologicznej, ekstensywnemu użytkowaniu łąk i pastwisk, ochronie ptaków krajobrazu rolniczego oraz potrzebie rozwoju działań edukacyjnych skierowanych do rolników i doradców.

Wśród zgłoszonych przez Koalicję Rolnictwo dla Przyrody rekomendacji pojawiają się m.in.:
– rozwój rozwiązań zwiększających retencję wody,
– wsparcie dla stref buforowych oddzielających pola uprawne od wód powierzchniowych i terenów podmokłych,
– rozwój paludikultury (rolnictwa bagiennego),
– zachęty do ekstensywnego wypasu,
– oraz większe uwzględnienie potrzeb owadów zapylających i motyli krajobrazu rolniczego.

Brakuje osobnego środka dotyczącego ograniczenia stosowania chemicznych pestycydów

Organizacje zwracają uwagę, że w projekcie zabrakło osobnego środka dotyczącego ograniczenia uzależnienia gospodarstw rolnych od chemicznych środków ochrony roślin. Zdaniem Koalicji jest to istotna luka, ponieważ intensyfikacja rolnictwa i stosowanie pestycydów należą obecnie do głównych przyczyn zaniku ptaków krajobrazu rolniczego i owadów zapylających.

W stanowisku podkreślono również potrzebę dalszego rozwoju rolnictwa ekologicznego, ograniczania barier administracyjnych dla rolników ekologicznych, zwiększenia popytu na żywność ekologiczną poprzez systemowe rozwiązania w zakresie zamówień publicznych oraz wzmacniania edukacji dotyczącej alternatywnych metod produkcji rolnej.

Prace nad Krajowym Planem Odbudowy Przyrody będą kontynuowane w kolejnych miesiącach. Organizacje zrzeszone w Koalicji Rolnictwo dla Przyrody podkreślają, że skuteczność wdrażania Nature Restoration Regulation będzie zależała nie tylko od samych celów zapisanych w rozporządzeniu, ale przede wszystkim od jakości krajowych planów i realnych mechanizmów ich wdrażania.

👉[LINK DO STANOWISKA PRZEKAZANEGO W RAMACH KONSULTACJI]